परंपरेचा दीपस्तंभ, कर्तृत्वाचा नवा अध्याय, भजन महर्षी कै. चिंतामणीबुवा पांचाळ यांचे आशीर्वाद
एखाद्या व्यक्तीचा प्रवास हा केवळ त्याच्या वैयक्तिक यशापुरता मर्यादित नसतो; तो त्याच्या संस्कारांचा, कुटुंबाच्या परंपरेचा आणि गुरूंच्या आशीर्वादांचा एकत्रित परिणाम असतो. योगेशबुवा पांचाळ यांची वाटचाल ही अशाच प्रेरणादायी प्रवासाची साक्ष आहे. भजन महर्षी चिंतामणीबुवा पांचाळ यांच्या घरी त्यांचा लहान सुपुत्र म्हणून जन्माला आलेल्या योगेश यांनी आपल्या मोठ्या बाबांच्या कलेचा, संस्कारांचा आणि समाजसेवेच्या वृत्तीचा वारसा अत्यंत समर्थपणे पुढे नेला आहे. आज ते केवळ एक उत्कृष्ट इंग्रजी शिक्षक नाहीत, तर एक जबाबदार मुख्याध्यापक, कुशल गायक आणि संस्कृतीचे जतन करणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही ओळखले जातात, ही गोष्ट निश्चितच अभिमानास्पद आहे.
वैभववाडी तालुक्यातील न्यू इंग्लिश स्कूल हेत हायस्कूलमध्ये इंग्रजी विषयाचे शिक्षक म्हणून काम करताना योगेश यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनात ज्ञानाची गोडी निर्माण केली. इंग्रजीसारखा विषय अनेकांना कठीण वाटतो, पण योग्य मार्गदर्शन, प्रेमळ वागणूक आणि शिकवण्याची तळमळ असेल, तर कोणताही विषय सोपा होऊ शकतो, हे त्यांनी आपल्या कार्यातून सिद्ध केले. त्यासाठी त्यांनी घेतलेले बी.एड. शिक्षण, त्यांची मेहनत आणि वडिलांनी दिलेली प्रेरणा हे सर्व घटक महत्त्वाचे ठरले.
चिंतामणीबुवा पांचाळ म्हणजे भजन क्षेत्रातील एक तेजस्वी अध्याय. त्यांनी आपल्या गायकीने, हार्मोनियम वादनाच्या अद्वितीय कलेने आणि अध्यात्मिकतेने असंख्य श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध केले. त्यांच्या आवाजात एक वेगळेच आकर्षण होते, जे श्रोत्यांच्या हृदयाला भिडायचे. त्यांनी केवळ भजन केले नाही, तर अनेक शिष्य घडविले, त्यांना संस्कार दिले आणि संगीताच्या माध्यमातून जीवनाची दिशा दाखविली. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात साधेपणा, समर्पण आणि कलेविषयीची निष्ठा होती. त्यामुळेच ते सर्वांच्या मनात घर करून राहिले.
अशा महान व्यक्तिमत्त्वाच्या सावलीत वाढलेले योगेश पांचाळ यांना त्यांच्या वडिलांकडून केवळ संगीतच नाही, तर जीवन जगण्याची शिकवणही मिळाली. वडिलांनी केलेल्या कष्टांमुळेच योगेश इंग्रजी विषयाचे माध्यमिक शिक्षक बनले. हे केवळ एक पद नव्हते, तर त्यामागे होती वडिलांची स्वप्ने, त्यांचे त्याग आणि अपार प्रेम. या स्वप्नांची पूर्तता करताना योगेश यांनी स्वतःला सिद्ध केले आणि समाजासमोर एक आदर्श निर्माण केला.
चिंतामणी बुवांच्या निधनानंतर त्यांच्या शिष्यांनी भरणी (तालुका कुडाळ) येथे त्यांचे स्मारक उभारले, ही गोष्ट त्यांच्या कार्याची आणि प्रभावाची साक्ष देते. एक गुरु म्हणून त्यांनी जे संस्कार दिले, त्यांची आठवण म्हणून हे स्मारक उभे आहे. त्या स्मारकात केवळ दगड आणि वीट नाहीत, तर त्यात आहे प्रेम, आदर आणि कृतज्ञतेची भावना. त्या स्मारकातूनच आजही बुवांची आठवण जिवंत राहते.
आज योगेश पांचाळ हे त्या परंपरेचे खरे वारसदार ठरले आहेत. नुकतीच त्यांची मुख्याध्यापकपदी झालेली बढती ही त्यांच्या कर्तृत्वाची आणि प्रामाणिक परिश्रमांची पावती आहे. मुख्याध्यापक होणे म्हणजे केवळ पद मिळवणे नव्हे, तर एक मोठी जबाबदारी स्वीकारणे असते. शाळेचे व्यवस्थापन, शिक्षक-विद्यार्थ्यांमध्ये समन्वय, शैक्षणिक गुणवत्ता वाढविणे आणि संस्थेचा विकास साधणे ही सर्व आव्हाने त्यांच्या समोर उभी आहेत. तथापि, आव्हाने ही यशाची पायरी असतात, हे योगेश यांनी आपल्या आयुष्यात अनेकदा सिद्ध केले आहे. पूर्णवेळ शिक्षक होण्याचे आव्हान असो किंवा मुख्याध्यापक म्हणून जबाबदाऱ्या पार पाडण्याचे, प्रत्येक टप्प्यावर त्यांनी चिकाटी, संयम आणि मेहनतीच्या जोरावर यश मिळवले आहे. या सर्व प्रवासात त्यांच्या वडिलांचे संस्कार आणि शिष्यगणांचे आशीर्वाद त्यांना लाभले, हीच त्यांची खरी ताकद आहे.
योगेशबुवा पांचाळ हे केवळ शिक्षक नाहीत, तर एक उत्कृष्ट गायकही आहेत. त्यांच्या गायकीत त्यांच्या वडिलांचा वारसा स्पष्टपणे जाणवतो. भजनाच्या माध्यमातून ते आजही लोकांच्या हृदयाला स्पर्श करतात. संगीत ही केवळ कला नाही, तर ती आत्म्याची अभिव्यक्ती आहे, हे त्यांनी आपल्या सादरीकरणातून दाखवून दिले आहे. त्यांच्या गायकीतून एक वेगळीच ऊर्जा निर्माण होते, जी श्रोत्यांना आध्यात्मिकतेकडे घेऊन जाते.
चिंतामणीबुवांनी निर्माण केलेल्या हजारो शिष्यांपैकी अनेक जण आज विविध क्षेत्रात मोठे झाले आहेत. त्यांनीही आपापले शिष्य तयार केले आहेत आणि भजनाची परंपरा पुढे चालवली आहे. ही साखळी अखंडपणे पुढे चालत राहणार आहे, यात शंका नाही. हीच खरी गुरू-शिष्य परंपरेची ताकद आहे. या परंपरेचा दीप आज योगेशबुवा पांचाळ यांच्या हाती आहे आणि ते तो अधिक तेजाने प्रज्वलित करत आहेत.
योगेश बुवांचे स्वभाव वैशिष्ट्य हे त्यांचे आणखी एक मोठे बलस्थान आहे. ते नम्र, सहकार्यशील आणि सर्वांना आपलेसे करणारे आहेत. मुख्याध्यापक म्हणून त्यांना सहकारी शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी, संस्थाचालक आणि कुटुंब यांचे सहकार्य लाभणे अत्यंत आवश्यक आहे. त्यांच्या सकारात्मक दृष्टिकोनामुळे आणि नेतृत्वगुणांमुळे हे सहकार्य त्यांना नक्कीच मिळेल, असा विश्वास वाटतो.
एखाद्या संस्थेचा विकास हा केवळ एका व्यक्तीवर अवलंबून नसतो, तर तो सर्वांच्या सामूहिक प्रयत्नांचा परिणाम असतो. योगेशबुवा पांचाळ यांनी राबविलेल्या योजना, उपक्रम आणि शैक्षणिक सुधारणा यांना सर्वांनी साथ दिली, तर शाळेचा दर्जा निश्चितच उंचावेल. विद्यार्थ्यांचे भविष्य उज्ज्वल होईल आणि समाजात एक सकारात्मक बदल घडेल.
आज या प्रसंगी चिंतामणी बुवांचे एक शिष्य म्हणून माझ्याही मनात अपार आनंद आणि अभिमानाची भावना आहे. चिंतामणी बुवांचे स्वप्न पूर्ण करताना योगेशबुवा यांनी जे यश मिळवले, ते पाहून त्यांच्या शिष्यगणांना जे समाधान मिळाले असेल, ते शब्दात मांडणे कठीण आहे. गुरूंच्या कार्याची परंपरा जपणारा शिष्य हा खरा वारसदार असतो, आणि योगेशबुवा यांनी ही भूमिका अत्यंत समर्थपणे पार पाडली आहे.
शेवटी एवढेच म्हणावेसे वाटते की, योगेशबुवा पांचाळ यांचा हा प्रवास अजूनही सुरू आहे. मुख्याध्यापक, शिक्षक, गायक आणि कुटुंब प्रमुख म्हणून त्यांना अजून अनेक शिखरे गाठायची आहेत. त्यांच्या या पुढील वाटचालीसाठी परमेश्वराने त्यांना सदैव साथ द्यावी, त्यांना उत्तम आरोग्य, यश आणि कीर्ती लाभो, हीच मनापासून प्रार्थना.
योगेश सरांना त्यांच्या या नव्या जबाबदारीसाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा! त्यांनी आपल्या कार्यातून समाजाला नवी दिशा द्यावी, विद्यार्थ्यांचे भविष्य उज्ज्वल करावे आणि आपल्या वडिलांचा वारसा अधिक तेजस्वी करावा, हीच अपेक्षा. हार्दिक अभिनंदन आणि पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा!-
- मंगेश तावडे, संपादक, दैनिक राजतंत्र (जिल्हा पालघर संपर्क 7721994798)
